Na Coney Island w Nowym Jorku można znaleźć wszystko: diabelski młyn, rollercoastery, ocean, watę cukrową… i hot doga, który przeszedł do historii. Ale nie byle jakiego. Nathan’s Famous to instytucja, która z małej budki stała się symbolem amerykańskiego fast foodu, a jej parówki były jedzone zarówno przez plażowiczów w kostiumach z lat 20., jak i przez brytyjską rodzinę królewską.
Historia Nathana Handwerkera to prawdziwy amerykański sen w wersji kulinarnej. Urodzony w Polsce żydowski imigrant przyjechał do Nowego Jorku z kieszenią pełną marzeń, ale z pustym portfelem. W 1916 roku, razem z żoną Idą, otworzył malutki straganik na rogu Surf i Stillwell Avenue na Coney Island.
Pracował wcześniej w restauracji Feltmana, która sprzedawała hot dogi po 10 centów. Nathan postanowił zejść z ceną o połowę i ustalił cenę na 5 centów. Było taniej, ale… niekoniecznie lepiej dla wizerunku. Nowojorczycy bali się, że tak tanie jedzenie musi być podejrzane. I tu zaczęła się legenda: Nathan ubrał kilku znajomych w białe lekarskie kitle i wysłał ich na promenadę, by jedli jego hot dogi. „Skoro lekarze jedzą, to musi być zdrowe!” – myśleli ludzie. I ruszyła lawina.
W latach 30. hot dogi Nathana stały się tak popularne, że zyskały status symbolu nowojorskiej kuchni. W 1939 roku Franklin D. Roosevelt zaprosił do Hyde Parku brytyjskiego króla Jerzego VI i królową Elżbietę. Chciał pokazać im coś „prawdziwie amerykańskiego”. Efekt? Na stole pojawiły się parówki w bułkach z musztardą.
Król Jerzy, wychowany na wykwintnych obiadach, miał problem z ustaleniem etykiety: jak to jeść – nożem i widelcem czy rękami? W końcu zaryzykował i wziął hot doga do ręki. Zjadł ze smakiem, a historia tego posiłku obiegła cały świat.
Kto wie, może gdyby Churchill zamiast cygara miał w ręku hot doga z Coney Island, II wojna światowa wyglądałaby inaczej?
Nathan’s Famous nie zatrzymał się na zwykłej sprzedaży. Od lat 70. organizuje jedno z najsłynniejszych wydarzeń kulinarnych na świecie – Nathan’s Hot Dog Eating Contest. Co roku 4 lipca, w Dzień Niepodległości, na Coney Island zbierają się tłumy, by zobaczyć, kto pochłonie najwięcej hot dogów w 10 minut.
Na scenie dzieją się rzeczy, które normalnemu żołądkowi nawet się nie śnią. Joey Chestnut – król konkursu – ustanowił rekord w 2021 roku, zjadając 76 hot dogów w 10 minut. To około 22 tysiące kalorii. Dla porównania, przeciętny człowiek potrzebuje… 11 dni, by tyle zjeść.
Choć impreza ma status kultowy, to nie obyło się bez kontrowersji. Były momenty, kiedy zawody wstrzymywano – m.in. w czasie II wojny światowej (żywność była racjonowana). Współcześnie też zdarzały się incydenty: uczestnicy mdleli, dławiąc się, a w 2014 roku jeden z zawodników trafił do szpitala z powodu odwodnienia i problemów żołądkowych. Oficjalnie nie doszło do śmiertelnych wypadków podczas głównego konkursu, ale w historii podobnych zawodów na świecie takie tragedie się zdarzały, co sprawiło, że wokół Nathan’s Contest wybuchały dyskusje o bezpieczeństwie.
Mimo tego, konkurs trwa w najlepsze – a dla wielu widzów jest tak samo amerykański jak parada z fajerwerkami.
Nathan’s Famous to nie tylko plaża i konkursy. W 2013 roku hot dogi tej marki trafiły… na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Astronauci zajadali się nimi w warunkach mikrograwitacji, dowodząc, że amerykańska parówka jest gotowa podbić nie tylko Nowy Jork, ale i kosmos.
Na ziemi z kolei Nathan’s pojawiał się w filmach, serialach i piosenkach. To kulinarna ikona popkultury – coś jak Statua Wolności, tylko w wersji jadalnej.
Hot dog z Nathan’s to coś więcej niż jedzenie. To symbol integracji: proste danie, które łączyło bogatych i biednych, imigrantów i nowojorczyków z dziada pradziada, zwykłych plażowiczów i królów. To też smak dzieciństwa dla milionów Amerykanów – pierwsza bułka kupiona za własne kieszonkowe, pierwsza randka na promenadzie, pierwsze lato nad oceanem.
Bo Nathan’s Famous to nie tylko fast food. To miejsce, gdzie historia spotyka się z humorem, legenda z musztardą, a parówka – z polityką. To kawałek Nowego Jorku, który trwa od ponad stu lat, mimo że świat wokół zmienia się jak w kalejdoskopie.
Kiedy stoisz w kolejce na Coney Island i czujesz zapach grillowanych hot dogów, wiesz, że właśnie stajesz się częścią tej samej opowieści, w której uczestniczyli imigranci sprzed wieku, brytyjski król i tysiące obżartuchów w konkursie 4 lipca.
XIX wiek, Niemcy / Austria – w Europie istniały kiełbaski typu frankfurter (z Frankfurtu) i wiener (z Wiednia). To właśnie one stały się „przodkami” hot doga.
Lata 60. XIX wieku, Stany Zjednoczone – niemieccy imigranci zaczęli sprzedawać te kiełbaski w bułkach na ulicach Nowego Jorku, St. Louis i Chicago. Były tanie, szybkie i praktyczne – idealny street food.
Charles Feltman – właściciel restauracji na Coney Island, uważany jest za pierwszego, który w 1867 roku zaczął sprzedawać kiełbaski w bułce, dokładnie w tym samym miejscu, gdzie później Nathan otworzył swój kiosk.
Był pracownikiem u Feltmana, poznał sekret i… poszedł na swoje.
Sprzedawał taniej, sprytnie reklamował i dzięki niemu hot dog stał się symbolem Nowego Jorku i później całych Stanów.
To Nathan sprawił, że hot dog przestał być zwykłą przekąską, a stał się legendą, ikoną i częścią amerykańskiej popkultury.
O autorce:
Joanna Składanek, współzałożycielka Tugende. Z wykształcenia specjalistka ds. turystyki i międzynarodowych praw człowieka, z pasji – podróżniczka i fotografka. Odwiedziła blisko 100 krajów, a do Nowego Jorku wracała wielokrotnie. Uwielbia w nim lokalne knajpki, bajgle z philadelphią, poranną kawę wypijaną w biegu i klasyczny zestaw z Halal Guys na rogu 53rd i 6th – bo właśnie z takich detali składa się prawdziwe życie w tym mieście.
Nie interesuje nas turystyka polegająca na odhaczaniu punktów z listy. Ważniejsze jest dla nas doświadczanie miasta takim, jakie naprawdę jest – z jego kontrastami, wieloma warstwami i nieoczywistymi historiami.
Nowy Jork nie ma jednej twarzy ani jednej opowieści. Każdy może odkryć własną – jeśli znajdzie czas, żeby się zatrzymać i zejść z najbardziej uczęszczanych tras.
Na naszych wyprawach wybieramy drogi, które prowadzą do sedna miasta. Rozmawiamy z ludźmi, którzy je tworzą. Pytamy o codzienność, dumę i wyzwania. Jemy w miejscach, gdzie kuchnia opowiada historię – nie tylko dobrze wygląda na zdjęciu. Patrzymy, słuchamy i staramy się rozumieć.
Jeśli chcesz zobaczyć Nowy Jork nie z perspektywy przewodnika, lecz od środka – zapraszamy.
Przeczytaj także:
Marzy Ci się wycieczka do Nowego Jorku? Dołącz do jednej z naszych kameralnych wypraw grupowych i zobacz miasto naszymi oczami.
